W bieżącym roku miałam ogromny zaszczyt otrzymać jedno z najbardziej prestiżowych wyróżnień  – stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w “Konkursie o stypendia twórcze oraz stypendia z zakresu upowszechniania kultury na 2025 r.” 

Realizacja projektu przyczyniła się do dalszego rozwoju twórczego i przyniosła mi ogromną satysfakcję z upowszechniania wiedzy z dziedziny twórczości ludowej.

Techniki tkania chodników i gwara tkacka – ocalić od zapomnienia dziedzictwo kulturowe Podlasia

Tkacka twórczość ludowa to bogactwo wzorów i technik, a chodniki stanowią jedynie niewielki fragment tego niezwykłego rzemiosła. 

Tak jak kiedyś młode panny, tak i też dziś początkujący twórcy rozpoczynają naukę tkactwa od prostych chodników-pasiaków, czerpiąc inspiracje z tradycyjnych ludowych wzorów. Z biegiem czasu wytrwałe tkaczki i tkacze doskonalą swoje umiejętności i potrafią tworzyć coraz ciekawsze, zindywidualizowane dzieła. 

Niemały wpływ na tkactwo danego regionu, oprócz umiejętności i warsztatu tkacza, miały takie czynniki jak zasoby materialne, tradycja rodzinna, pochodzenie oraz religia, dlatego obserwujemy różnorodność w wykonaniu i kolorystyce tych pięknych, czasami pozornie prostych tkanin. Z biegiem lat, kiedy wzrosła zamożność ludzi i dostępność fabrycznych tekstyliów, zmieniała się również moda.
Ludowe chodniki były systematycznie zastępowane przez masowo produkowane syntetyczne wykładziny i dywany, co nieuchronnie przerwało przekaz tradycji tkackich. 

Mój projekt miał na celu odnalezienie jak największej ilości tradycyjnych chodników z podlaskich gmin: Milejczyce, Czeremcha i Nurzec – Stacja. W tych ośrodkach kultury odbyły się spotkania z mieszkańcami, co pozwoliło mi na przedstawienie własnej twórczości oraz otworzyło możliwości zgłębienia wiedzy na temat tkactwa w tych regionach. 

Zebrane i sfotografowane eksponaty chodnikowe zostały skatalogowane i opisane ze szczególnym uwzględnieniem autorów prac, ich pochodzenia, wymiarów oraz materiałów użytych do tkania. Powstała dokumentacja pozwala odtworzyć obraz tradycyjnego wzornictwa i technik wykorzystanych w oryginalnych tkaninach. Znajdziesz ją tutaj!

W trakcie tkackich ekspedycji przeprowadziłam wywiady z dawnymi tkaczkami i  dokumentowałam tradycyjne nazewnictwo, uwzględniając gwarę południowego Podlasia. Powstała publikacja zachowująca tradycyjną terminologię tkacką i gwarę charakterystyczną dla badanego regionu. Jestem przekonana, że słownik gwary tkackiej wraz z tłumaczeniami i opisem poszczególnych narzędzi będzie stanowił cenny zasób dla badaczy i entuzjastów sztuki tkackiej. Uważam, że przypominanie o tradycji wzmacnia tożsamość kulturową, a także pogłębia szacunek dla wielokulturowości i mniejszości narodowych.

Wywiad z Olgą Kuryło – plik pdf 

Wywiad z Wierą Morozow – plik pdf

Ogromną radość i satysfakcję przyniosły mi dwa kilkudniowe warsztaty tkackie, które odbyły się w moim rodzinnym domu w Rogaczach. Na podłożu tradycyjnych podstawowych technik tkackich uczyliśmy się jak przygotować samodzielnie osnowę i krosno do pracy oraz jak prowadzić wątek w tkaninie, aby stworzyć przepiękne, wyjątkowe i osobiste prace.  Zastosowaliśmy większość metod tkania chodników występujących w określonych gminach co było swoistym międzypokoleniowym transferem tradycji do współczesnych projektów.